छात्राणां अवयवविषये तथा हेत्वाभासविषये च सम्यग्ज्ञानसंपादनाय 

प्रमेयनिरूपणम् ( आत्मशरीरेन्द्रियार्थपर्यन्तम्)।

बुद्धेरात्मगुणत्वं , बुद्धेः शरीरगुणव्यतिरिक्तत्वनिरूपणम् ।

आकस्मिकत्व- सर्वनित्यत्व - सर्वानित्यत्व-सर्वपृथक्त्वसर्वशून्यत्वनिराकरणम् ,फलदुःखापवर्गपरीक्षा च।

प्रथमांशः - धर्मलक्षणम्, उद्देशः, द्रव्यगुणकर्मनिरूपणम्, तेषां साधर्म्यवैधर्म्यं च ।

द्वितीयांशः- कार्यकारणभावः , गुणनिरूपणम्।

तृतीयांशः-पृथवीजलतेजोवायूनां निरूपणम्, अनुमानप्रमाणस्य आवश्यकता।

चतुर्थांशः- आत्मपरीक्षा, हेत्वाभास , परात्ममनसां च निरूपणं, आत्मनानात्वस्थापनं च।

General understanding of the different schools of Indian philosophy .

To enable the students to understand the different pramanas accepted by both Vedanta and Mimasa Schools of Philosophy.

Course Outline

Unit-1

The introduction of Bharateeya Jyotisha,Panchangas,Grahasamkalpa, Rashyadivibhaaga,Ritu, months and kalpa

Unit-II

Important Authors and Their Contributions.

Unit-III

Aanukoolya Prakarana

Unit- IV

Bhavaphala, Important Yogas,  detailed study of Rasi and Graha


प्रथमाम्श: -प्राचीनमतरीत्या द्वितीयार्थविचार:।

द्वितीयाम्श:- द्विकर्मकधातुस्थले द्वितीयार्थविचार:।

तृतीयाम्श:- णिजर्थविचार:,ज्ञाधातुयोगे द्वितीयार्थविचार:।

चतुर्थाम्श: - पाकम् चिकीर्षति, मासमधीते,रङ्गम् रजतम् जानाति इत्यादिस्थले शाब्दबोधविचार:।।

अध्ययनप्रयोजनानि

1.सामान्यत:कारकाणां अवगम:।

2.सम्स्कृते लघुवाक्यानाम् शाब्दबोधप्रक्रियाया: अवगम:।

3.द्वितीयाविभक्ते: अर्थनिरूपणे प्राचीननवीननैयायिकानाम् अभिप्रायभेदावगति:।

4.द्विकर्मकप्रयोगानाम् अवगम: तत्र शाब्दबोधप्रकारावगम:।

5.णिजन्तप्रयोगाणाम् अर्थावगम: शाब्दबोधप्रकारज्ञानम्।

6.सविषयकार्थबोधकानाम् धातूनाम् प्रयोगे वाक्यार्थबोधस्य अवगम:।

7.प्रकृति-विकृतिभावस्थले द्वितीयाविभक्ते: अर्थावगम:, वाक्यार्थबोध: च।

8.अर्थान्तरे द्वितीयाप्रयोगस्य अवगम:,मासम्अधीते,वातम् विना इत्यनयो: शाब्दबोधप्रकारविज्ञानम्


प्रथमाम्श: -प्राचीनमतरीत्या द्वितीयार्थविचार:।

द्वितीयाम्श:- द्विकर्मकधातुस्थले द्वितीयार्थविचार:।

तृतीयाम्श:- णिजर्थविचार:,ज्ञाधातुयोगे द्वितीयार्थविचार:।

चतुर्थाम्श: - पाकम् चिकीर्षति, मासमधीते,रङ्गम् रजतम् जानाति इत्यादिस्थले शाब्दबोधविचार:।।

अध्ययनप्रयोजनानि

1.सामान्यत:कारकाणां अवगम:।

2.सम्स्कृते लघुवाक्यानाम् शाब्दबोधप्रक्रियाया: अवगम:।

3.द्वितीयाविभक्ते: अर्थनिरूपणे प्राचीननवीननैयायिकानाम् अभिप्रायभेदावगति:।

4.द्विकर्मकप्रयोगानाम् अवगम: तत्र शाब्दबोधप्रकारावगम:।

5.णिजन्तप्रयोगाणाम् अर्थावगम: शाब्दबोधप्रकारज्ञानम्।

6.सविषयकार्थबोधकानाम् धातूनाम् प्रयोगे वाक्यार्थबोधस्य अवगम:।

7.प्रकृति-विकृतिभावस्थले द्वितीयाविभक्ते: अर्थावगम:, वाक्यार्थबोध: च।

8.अर्थान्तरे द्वितीयाप्रयोगस्य अवगम:,मासम्अधीते,वातम् विना इत्यनयो: शाब्दबोधप्रकारविज्ञानम्


प्रथमाम्श:  -प्रमेयनिरूपणम् (आत्मशरीरेन्द्रियार्थपर्यन्तम्)।

द्वितीयाम्श:- बुद्धेरात्मगुणत्वम्, बुद्धे: शरीरगुणव्यतिरिक्तत्वनिरूपणम्।

तॄतीयाम्श:- आकस्मिकत्व-सर्वनित्यत्व-सर्वानित्यत्व-सर्वपृथक्त्व-सर्वशून्यत्वनिराकरणम्-फलदुखापवर्गपरीक्षा च।

चतुर्थाम्श:-तत्वज्ञानोत्पत्तिः,अवयवावयवीप्रकरणम्, बाह्यार्थभङ्गनिराकरणम् तत्वज्ञानपरिपालनम् च।


पाठ्यग्रन्थ:- न्यायभाष्यम् (तृतीय-चतुर्थाध्यायौ च)।

अधिकविज्ञानार्थम् अवलोकनीया: ग्रन्था:-                                                  3. History of Indian Philosophy by Prof.S.N. Dasgupta Vol. 1. Motilal                                                                                                                                Banarasidass.

1.प्रसन्नपदव्याख्या (सुदर्शनाचार्यकृता)।

2.Nyayasutra of Gautama with English translation by Dr.S.C. jha Vol. 1to4, Motilal Banarasidass, New Delhi.